Hoe maak je van een traditionele moestuin een onderhoudsarme eetbare tuin vol biodiversiteit, voedselproductie en beleving?

Dat was precies de vraag waarmee Kim en haar gezin in Frankrijk aan de slag wilden. Geen tuin vol rechte rijen groenten die ieder jaar opnieuw moet worden ingezaaid, maar een natuurlijke eetbare tuin waar fruit, kruiden, vaste groenten en eetbare planten samenkomen in een levendig ecosysteem.

Een plek waar kinderen kunnen plukken, waar voedsel uit eigen tuin vanzelfsprekend wordt en waar voedselbos- en permacultuurprincipes zorgen voor meer oogst met minder werk.

Een echt Eetbaar Paradijs.

Een paar maanden geleden stapten we in de truck vol planten richting Frankrijk. Bestemming: een prachtige plek van Kim en haar gezin. Kim is 1,5 jaar geleden geemigreerd en woont daar samen met haar man, een melkveehouder, en hun vier kinderen. De vorige bewoners hadden een traditionele moestuin van 500m2. Maar met een gezin, dieren en alles wat er bij een verhuizing naar een nieuw land komt kijken, bleef er weinig tijd over voor het opstarten van zo’n grote moestuin.

Toch was er een duidelijke wens: een eetbare tuin, met organische en cheometrische vormen. Niet een standaard moestuin, maar een Eetbaar Paradijs. Een tuin om in te leven. Een plek waar voedsel groeit, waar de kinderen kunnen plukken, waar biodiversiteit een plek krijgt en waar de tuin vooral plezier geeft in plaats van werk.

Dat was het vertrekpunt.

Wat dit project voor mij extra bijzonder maakte, was dat we niet met een volledig uitgewerkt ontwerp vertrokken. Natuurlijk waren de basisvormen bekend. Er zou een labyrint komen, een piramide, een vuurplaats en bedden voor wisselteelt. Maar hoe alles precies samen zou vallen, dat mocht ter plekke ontstaan.

Het ontwerp ontstond niet vanuit een strakke tekening op papier. Ter plekke zijn we het landschap gaan lezen. Met behulp van mijn koperen wichelroede onderzochten we hoe de energie liep over het terrein. Schuin door het midden van het terrein liep een duidelijke energielijn. Vanuit die lijn hebben we de verschillende onderdelen van de tuin laten ontspruiten.

De piramide, het labyrint, de vuurplaats en de verschillende bedden kregen zo hun plek in relatie tot elkaar en tot het landschap. Daardoor voelde het ontwerp niet bedacht, maar alsof het zich vanzelf ontvouwde.

Juist dat heb ik als een geschenk omarmd en als het allermooiste ervaren aan dit project.

Kim en ik zijn allebei geïnspireerd door de documentaire The Primordial Code van Marijn Poels. In deze indrukwekkende driedelige documentaire onderzoekt hij oude kennis, natuurlijke principes en de verborgen intelligentie van de natuur. In zijn eigen tuin bouwde hij een piramide, die ook terugkomt in de documentaire.

Kim wist meteen: Ik wil ook zo’n piramide!

Ze had geen idee hoe ze die zou moeten maken. Nou, ik wist het wel. Ik heb Bob (mijn man) gevraagd of hij mee wilde gaan. Bob kan dat namelijk als geen ander bouwen.

Waar ik vaak bezig ben met de praktische kant van een tuin, zoals de aanleg van hugelbedden, bodemopbouw, structuren uitzetten en de juiste plant op de juiste plek zetten, heeft Bob een bijzonder talent voor vorm, schoonheid en natuurlijke lijnen.

En als Bob meegaat, dan weet ik één ding zeker: dat het mooi wordt!

In de tuin heeft de piramide de hoofdfuctie gekregen als groot voorkweekbed. Jonge planten kunnen worden opgekweekt en vandaaruit hun plek in de tuin krijgen. En in het midden van de piramide kun je zitten, even tot rust kunt komen en genieten van alles wat er om je heen groeit.

Maar om het team compleet te maken, vroeg ik ook mijn buren Monique en Guido mee.

Monique heeft ervaring met het aanleggen van labyrinten. Dankzij haar is er een prachtig lavendellabyrint ontstaan dat straks niet alleen mooi oogt, maar ook heerlijk zal geuren wanneer de lavendel in bloei staat.

Guido brengt veel ervaring mee vanuit de aanleg en het onderhoud van permacultuurtuinen. Zijn praktische kennis en inzicht waren een grote aanvulling tijdens de aanleg.

Samen ontstond er iets dat groter werd dan een tuin alleen.

Terwijl wij bezig waren met het uitzetten van de vormen, ontstond langzaam een landschap. Geen verzameling losse elementen, maar een geheel. Het lavendellabyrint kreeg zijn plek. De piramide werd een krachtig middelpunt. De vuurplaats bracht verbinding. De bedden begonnen als vanzelf in het landschap te passen.

En toen kwamen de planten.

Plukfruit. Vaste groenten. Geneestkrachtige kruiden. Eetbare vaste planten die jaar na jaar terugkomen. Samen vormen ze de basis van een onderhoudsarme eetbare tuin waarin voedselproductie en biodiversiteit hand in hand gaan.

Door te werken met meerjarige gewassen ontstaat een zelfvoorzienende tuin die ieder seizoen rijker wordt. Minder spitten, minder zaaien en meer voedsel uit eigen tuin.

Een onderdeel waar ik zelf ook erg blij van werd, was de compostplek. Guido en ik waren het er helemaal overeens dat dit niet mocht ontbreken. Hij maakte een grote compostbak in twee compartimenten. Terwijl de ene kant wordt gevuld, kan de andere kant rustig composteren. En een jaar later wissel je ze om.

Eigenlijk gun ik iedereen zo’n compostplek in zijn tuin.

Of je nu een grote tuin hebt of een klein hoekje achter het huis: composteren zorgt voor een prachtige kringloop. Je zet groenafval om in vruchtbare aarde en hebt altijd gezonde compost bij de hand om je bodem te voeden en je planten sterker te maken.

Wat uiteindelijk ontstond, overtrof zelfs mijn verwachtingen.

De kracht van vorm

Het is een plaatje geworden.

Wat deze tuin bijzonder maakt, is dat er bewust is gewerkt met zowel geometrische als organische vormen. De piramide, het labyrint, de vuurplaats en de verschillende bedden hebben allemaal hun eigen vorm en functie, maar vormen samen één geheel.

Juist die combinatie zorgt voor rust, samenhang en een natuurlijke flow in de tuin. Mensen kunnen vaak niet precies aanwijzen waarom een plek prettig aanvoelt, maar goede vormen doen iets met een landschap. Ze nodigen uit om te vertragen, rond te dwalen en de tuin als geheel te beleven.

Niet alleen functioneel of productief, maar een plek die schoonheid uitstraalt. Een plek waar je wilt zijn, kunt rondlopen, ontdekken, plukken en genieten.

Deze tuin heeft mij opnieuw laten zien hoe krachtig het is wanneer voedselproductie en schoonheid samenkomen.

Misschien is dat ook wel de grootste inspiratie die ik uit Frankrijk heb meegenomen: Dat een productieve tuin niet alleen over voedsel hoeft te gaan. Dat voedselproductie, biodiversiteit, schoonheid, gemeenschap en verwondering elkaar juist versterken.

En precies die gedachte heeft weer bijgedragen aan de ontwikkeling van onze plannen voor een educatieve moedertuin, want zoiets willen we natuurlijk ook in Nederland. Een plek waar mensen kunnen ervaren hoe voedselproductie, natuur en schoonheid hand in hand kunnen gaan.

Want laten we eerlijk zijn.

Voedsel wordt steeds duurder. En tegelijkertijd groeit de behoefte aan meer lokale voedselproductie en meer verbinding met wat we eten, zodat we minder afhankelijk zijn van lange voedselketens.

Een eetbare tuin of klein voedselbos kan daarin een belangrijke rol spelen. Zelfs een relatief kleine tuin kan verrassend veel gezonde voeding opleveren. Fruit, kruiden, vaste groenten en eetbare planten komen ieder jaar terug en vragen steeds minder onderhoud naarmate het ecosysteem zich ontwikkelt.

Alles wat we zelf kunnen verbouwen in onze eigen tuin is mooi meegenomen. Vaak is het gezonder, verser en lekkerder ook. Maar het mooiste vind ik misschien wel dat je steeds meer gaat leven met de seizoenen. Je ziet waar je voedsel vandaan komt, oogst wat er op dat moment groeit en ervaart de overvloed die zelfs een kleine tuin kan bieden.

Maar misschien nog belangrijker: het geeft plezier.

En dat is precies wat ik in Frankrijk opnieuw heb gezien.

Een plek waar voedsel groeit; kinderen spelen; mensen samenkomen. Een plek die voelt als thuis.

Kim en ik hebben nog steeds regelmatig contact. Twee weken nadat we terug waren in Nederland kreeg ik een berichtje van haar. Ze schreef dat ze zo blij is omdat ze nu regelmatig met het hele gezin vertoeven in de tuin. Het is echt een beleeftuin geworden.

Dat vond ik misschien wel het mooiste compliment dat ze had kunnen geven.

Alle vier haar kinderen beleven de tuin op hun eigen manier. De oudste is veertien jaar, de jongste vier. De één plukt fruit, de ander zoekt een rustig plekje op, weer een ander helpt mee met planten of oogsten.

Van de week kreeg ik opnieuw een foto toegestuurd.

Op tafel stond een heerlijke maaltijd met gebraden gehakt, vers groen uit de tuin en water met munt en citroenmelisse uit eigen tuin. De kinderen hadden zelf geoogst en zo hun eigen bijdrage geleverd aan de maaltijd.

Gaaf toch?

Dat is uiteindelijk waar het voor mij om draait. Niet alleen een mooie tuin maken waar eten groeit.

Maar een plek creëren die mensen verbindt met hun voedsel, met de natuur en met elkaar.

Een echte (be)leeftuin.